Uittreksels en samenvattingen verschenen in de kranten de laatste weken van november 2004 en de beleving ervan door de Oekraïners in de diaspora.
24 november 2004
“De presidentsverkiezingen hebben Oekraïne verscheurd” ratelen persberichten in het wilde weg. “Twee kampen, regering tegen oppositie. Janoekovitsi contra Joesjtsjenko. Conservatief webus progressief. Orthodox tegen katholiek. Het straatarme oosten tegen het iets rijkere Neosten. Clichés, die zoals gewoonlijk maar half kloppen. “Wij zijn niet verscheurd” zegt de orthodoxe Oekraïense priester vader Vitali uit Genk. “Wij zijn voor de democratie”. Vader Vitali hoedt er zich voor Joesjtsjenko of Janoekovitsj uit te spreken. Vitali Derewianka, ingenieur, Oekraïener en priester in hart en nieren, trekt geen partij. Hij is wel net vlaggen gaan halen in het orthodoxe kerkje aan de Hulshagenstraat. Die gaan vandaag mee in de optocht te Brussel voor democratie in Oekraïne.
In Oekraïne is oranje de kleur van de verandering in deze dagen na de verkiezingen. Vooral de jongeren koesteren deze kleur. Al dagen staan ze in de kou en protesteren tegen het ondemocratisch verloop van de verkiezingen en het gesjoemel.
Verkiezingen zijn altijd een moment van spanning in een democratie. Maar in het prille Oekraïne, dat pas in het post-Sovjet-tijdperk de onafhankelijkheid uitriep, waarop het al eeuwen naar verlangde, hebben de verkiezingen blijvende schade aangericht. “Niet dat er een burgeroorlog van komt gelooft vader Vitali. “Daarvoor zijn de Oekraïners te vredelievend. Oekraïne is de enige republiek die het uiteenvallen van de Sovjetunie zonder ook maar het minste geweld doorstond. Maar ik denk wel dat dit het begin is van het volgen van een eigen koers los van deze van Moskou.
De Belgische Oekraïeners moeten van de Russen niet weten. Het heeft zo zijn historische redenen. Buiten de witte orthodoxe kerk in Genk staat een monument, met een gedenkplaat, precies één jaar geleden onthuld met de volgende tekst: “In 1932-33 stierven in Oekraïne meer dan 7.000.000 mensen, vooral boeren, de hongerdood, geprogrammeerd en uitgevoerd door het Sovjetregime”. Die boeren waren doodbrave hardwerkende gelovige mensen en die een afkeer hadden voor de collectivisatie. Vader Vitali duwt de vlaggen in de handen van Vladimir, een vier jaar geleden naar ons land gevluchte Oekraïener.
“De communisten van vroeger zijn de wilde kapitalisten van nu” zegt Vladimir. “De privatiseringen? De vrije markt? Dat betekent bij ons heel simpel: zo veel mogelijk in uw eigen zak steken. Vooral de mensen die tijdens het Sovjet tijdperk de beste postjes bekleedden, hebben daarvan kunnen genieten”.
“De nomenklatoera wil die positie natuurlijk handhaven”. Maar aangezien ze zelf niets kunnen, kunnen de oude communisten hun positie maar behouden met een president die hen beschermt. Daarom zijn de verkiezingen op grote schaal vervalst. Maar zelfs vervalsen kunnen ze niet. Wat te denken over verkiezingsverslagen waarin vermeld wordt dat de opkomst van de kiezers in sommige districten gewaagde van meer dan 100 procent. Nee, zonder fraude zou 60 tot 70 procent voor verandering hebben gekozen. Het ergste is nog dat de orthodoxe kerk behorende tot het Moskouse patriarchaat zich eenzijdig voor de machthebbers en hun kandidaat hebben uitgesproken, terwijl een Kerk in alle geval onpartijdig zou moeten blijven. Of ik geen partij kies? Voor mij mag degene die het volk op democratische, vrije en correcte manier verkiest, de president zijn.
Ook radio en TV waren geïnteresseerd in het gevoelsleven van de Limburgse Orthodoxe Oekraïners ten aanzien van de presidentsverkiezing. Praktisch de hele week voor 28 november 2004 was vader Vitali centrale gast in programma’s met duiding over de presidentsverkiezing. Vader Vitali onderstreepte bij iedere tussenkomst dat de democratische stem van de bevolking het resultaat moet bepalen en niet de gemanipuleerde stembusgang.
Het optreden van vader Vitali heeft grote indruk gemaakt. Zodat op zondag 28 november 2004 de TV ploeg van “Terzake” het de moeite vond aanwezig te zijn op het parochiefeest van de heilige Michaël. De hele dag werd er gefilmd en interviews afgenomen. De maandag daarop was het resultaat van de opnamen te zien. Het was werkelijk een goede weergave van de bekommernissen die de Limburgse Oekraïners bezig houden. Ze leven echt mee met diegene die de barre koude trotseren en angstig afwachten. Er wordt vooral gebeden en God gesmeekt om de leiders te behoeden domme dingen te doen.
Nu, kunnen we zeggen dat God onze gebeden aanhoord heeft. De presidentsverkiezing heeft zijn democratische derde ronde gekend, met het gekende resultaat: Joesjtsjenko is president van Oekraïne.